Chatten met Napoleon 3.0

>> Chatten met Napoleon 3.0 direct bestellen. (bol.com)

Met wie uit het verleden zou jij wel eens willen chatten? Met Napoleon misschien? In Chatten met Napoleon 3.0 laten Barend Last en Thijmen Sprakel zien hoe generatieve AI zulke gesprekken mogelijk maakt. Met behulp van tools als ChatGPT kunnen leerlingen in gesprek gaan met historische figuren, complexe onderwerpen verkennen en op nieuwe manieren leren. De mogelijkheden zijn ongekend. Tegelijkertijd kleven er ook serieuze risico’s en beperkingen aan deze technologieën. Hoe kun je daar als leraar in de praktijk op een leuke, slimme en verantwoorde manier mee omgaan?

Chatten met Napoleon 3.0 is de volledig herziene derde editie van het bekende AI-boek van Barend Last en Thijmen Sprakel. Waar eerdere edities vooral gericht waren op de mogelijkheden van generatieve AI, besteden de auteurs in deze editie veel meer aandacht aan de pedagogische, didactische en maatschappelijke vragen die deze technologie oproept.

Het boek bestaat uit drie delen. In het eerste deel leggen de auteurs uit hoe generatieve AI werkt, welke technologische ontwikkelingen eraan ten grondslag liggen en hoe onderwijsprofessionals effectief met AI-tools kunnen werken. In het tweede deel verschuift de aandacht naar de impact van AI op het onderwijs. Onderwerpen als AI-geletterdheid, toetsing, schrijfonderwijs, beleid, ethische vraagstukken en de veranderende rol van de docent komen uitgebreid aan bod. Het derde deel bevat 56 concrete werkvormen voor docenten, leerlingen en studenten.

Een rode draad door het boek is dat AI niet gezien moet worden als een technologie die simpelweg omarmd of afgewezen moet worden. De auteurs pleiten voor een professionele, kritische en doordachte benadering waarin kansen worden benut en risico's serieus worden genomen.

"De auteurs pleiten voor AI-ready onderwijs waarin begeleiding belangrijker wordt dan controle."

Bespreking

1. Een boek dat meegroeit met de ontwikkelingen

Een van de meest opvallende aspecten van dit boek is dat dit al de derde editie is in amper drie jaar tijd. Waar veel onderwijsboeken jarenlang ongewijzigd blijven, hebben Last en Sprakel ervoor gekozen hun boek voortdurend te actualiseren. 

In het voorwoord van het boek leggen ze uit waarom ze dat doen: de ontwikkelingen rondom generatieve AI gaan ongekend snel. Niet alleen de technologie verandert in hoog tempo, ook ons denken over de technologie verandert. De auteurs erkennen dat openlijk. Waar eerdere edities sterker gericht waren op mogelijkheden en toepassingen, is in deze editie veel meer aandacht voor thema's als bias, privacy, energieverbruik, auteursrechten, validiteit van toetsing en de maatschappelijke impact van AI. Dat zie je ook terug in de omvang van het boek. Waar de eerste editie nog 240 pagina's telde en de tweede editie 256 pagina's, omvat deze derde editie maar liefst 464 pagina's. Die uitbreiding bestaat vooral uit een bredere en diepere reflectie op de pedagogische, didactische en maatschappelijke betekenis van AI voor het onderwijs, gecombineerd met nieuwe toepassingen en werkvormen. 

Het boek was oorspronkelijk nog omvangrijker. De auteurs hebben ervoor gekozen om ruim 50 pagina's met bronnen, referenties en bijlagen online beschikbaar te maken. Daardoor blijft het boek leesbaar en praktisch bruikbaar, terwijl geïnteresseerde lezers zich alsnog kunnen verdiepen in de onderliggende literatuur. De omvang van deze aanvullende documentatie illustreert hoe grondig het onderwerp is uitgewerkt.

De bereidheid om eerdere inzichten opnieuw tegen het licht te houden verdient waardering. De auteurs presenteren zichzelf niet als experts die alle antwoorden al lang hebben gevonden. Ze laten zien dat verantwoord omgaan met AI vraagt om voortdurende reflectie en herbezinning.

"Een grote kracht van dit boek is dat de auteurs blijven leren terwijl het speelveld voortdurend verandert."

2. AI wordt benaderd als een onderwijsvraagstuk

Veel publicaties over AI richten zich vooral op de technologie. Hoe werken taalmodellen? Welke tools zijn er beschikbaar? Welke nieuwe mogelijkheden ontstaan er?

Last en Sprakel kiezen ervoor om AI vooral als onderwijsvraagstuk te behandelen. Naast uitleg over de werking van generatieve AI besteden de auteurs daarom veel aandacht aan de vraag wat deze ontwikkeling betekent voor onderwijs. Wat betekent AI voor leren? Voor lesgeven? Voor toetsing? Voor schrijfonderwijs? Voor de rol van de docent? Voor de vaardigheden die leerlingen nodig hebben?

Door het stellen en beantwoorden van deze vragen is het boek echt een handboek voor verantwoord werken met generatieve AI in het onderwijs. 

3. Een genuanceerde positie in een gepolariseerd debat

Opvallend is de genuanceerde toon die de auteurs consequent weten vast te houden. Het debat over AI wordt vaak gedomineerd door uitersten. Aan de ene kant staan de techno-optimisten die AI presenteren als oplossing voor vrijwel ieder onderwijsprobleem. Aan de andere kant staan critici die vooral wijzen op risico's, fraude, afhankelijkheid en verlies van vaardigheden.

Last en Sprakel kiezen geen van beide kampen. Zij laten overtuigend zien dat generatieve AI grote kansen biedt voor onderwijs, terwijl zij tegelijkertijd uitgebreid stilstaan bij de risico's en beperkingen. De auteurs vervallen nergens in enthousiasme om het enthousiasme, maar ze blijven ook weg van doemdenken. AI wordt neergezet als een ontwikkeling waar onderwijsprofessionals zich toe moeten leren verhouden. Daardoor ontstaat een genuanceerd en realistisch beeld van de kansen en risico's van generatieve AI.

Opvallend is ook hoe breed de auteurs naar de impact van AI kijken. Naast bekende thema's als privacy, bias, auteursrecht en toetsing besteden zij zelfs aandacht aan het energie- en waterverbruik van AI-systemen.

4. Sterk op het gebied van toetsing en AI-geletterdheid

Een bijzonder sterk onderdeel van het boek zijn de hoofdstukken over toetsing en AI-geletterdheid. Juist hier raken de auteurs aan vragen waar veel scholen, opleidingen en docenten momenteel mee worstelen.

De auteurs versmallen de discussie niet tot fraude of plagiaat. In plaats daarvan verschuift de aandacht naar validiteit (meet je wat je wilt meten?), betekenisvolle opdrachten, procesgericht werken en de vraag welke kennis en vaardigheden leerlingen nodig hebben in een samenleving waarin AI een steeds grotere rol speelt.

Daarmee leveren de auteurs een waardevolle bijdrage aan een discussie die de komende jaren alleen maar belangrijker zal worden.

"De komst van AI vraagt niet alleen om nieuwe technologie, maar ook om nieuwe onderwijskeuzes."

5. Een schat aan praktische toepassingen

Het derde deel van het boek bevat maar liefst 56 werkvormen. Dat maakt het boek bijzonder bruikbaar voor leraren die direct met AI aan de slag willen. De auteurs richten zich nadrukkelijk op het gehele onderwijsveld, van primair onderwijs tot hoger onderwijs. Tegelijkertijd zijn niet alle 56 werkvormen voor iedere doelgroep even relevant. Een deel van de voorbeelden sluit bijvoorbeeld sterker aan bij het voortgezet onderwijs, mbo en hoger onderwijs dan bij het primair onderwijs. Voor leraren in het primair onderwijs blijft een ruime hoeveelheid bruikbare werkvormen over. Vooral op het gebied van lesontwerp, feedback, taalonderwijs en activerende werkvormen biedt het boek veel praktische inspiratie.

De werkvormen zijn zeer divers. Sommige richten zich op lesvoorbereiding, toetsing of feedback. Andere zijn bedoeld voor leerlingen en studenten en ondersteunen bijvoorbeeld kritisch denken, reflectie, schrijven of creativiteit.

Sterk is dat de werkvormen niet worden gepresenteerd als kant-en-klare recepten. De auteurs benadrukken steeds dat onderwijsprofessionals zelf moeten nadenken over de keuzes die zij maken. Daardoor stimuleren de werkvormen met name het doordacht gebruik van AI. 

6. Een boek dat snel veroudert en toch onmisbaar blijft

Aan het begin van deze bespreking sprak ik mijn waardering uit voor de manier waarop Last en Sprakel hun boek voortdurend actualiseren. Dit blijft ook de komende tijd een uitdaging. AI ontwikkelt zich sneller dan alles wat we hiervoor hebben gezien. Nieuwe modellen, nieuwe toepassingen en nieuwe maatschappelijke discussies volgen elkaar in hoog tempo op.

Dat betekent dat sommige technische beschrijvingen of voorbeelden onvermijdelijk zullen verouderen. De auteurs zijn zich daar overigens volledig van bewust en benoemen dit zelf ook expliciet.

Daarom is het sterk dat het boek niet uitsluitend draait om specifieke tools. De nadruk ligt vooral op onderliggende principes, pedagogische vragen en professionele afwegingen. Vragen over leren, lesgeven, toetsen, kritisch denken en AI-geletterdheid zullen ook relevant blijven wanneer de huidige generatie AI-tools alweer is vervangen door nieuwe systemen.

"Technologie verandert voortdurend, maar de onderwijsvragen blijven."

Conclusie

In Chatten met Napoleon 3.0 staat de vraag centraal hoe onderwijsprofessionals kunnen omgaan met de opkomst van generatieve AI. De auteurs verkennen daarbij thema's als leren, lesgeven, toetsen, AI-geletterdheid en de vaardigheden die leerlingen nodig hebben in een samenleving waarin AI steeds nadrukkelijker aanwezig is.

De grote kracht van het boek zit in de combinatie van actualiteit, nuance en praktische toepasbaarheid. Last en Sprakel beschrijven de mogelijkheden van AI zonder de risico's uit het oog te verliezen. Bovendien slagen zij erin om complexe technologische ontwikkelingen te vertalen naar concrete vragen waar onderwijsprofessionals dagelijks mee te maken hebben.

Voor leraren, schoolleiders, intern begeleiders en andere onderwijsprofessionals die zich willen verdiepen in de betekenis van AI voor het onderwijs is dit boek een absolute aanrader.

"Een aanrader voor iedereen die op een doordachte en verantwoorde manier met AI in het onderwijs aan de slag wil."

Het bijbehorende notitieboek vormt een mooie aanvulling op Chatten met Napoleon 3.0 en bevat inspirerende citaten, reflectieopdrachten, praktische schema’s en ruimte voor eigen ideeën. De luxe uitvoering nodigt uit om te schrijven, schetsen, reflecteren en experimenteren met de vragen die AI juist niet voor je kan beantwoorden.

Bestellen

Het boek Chatten met Napoleon 3.0 is te bestellen via bol.com: